maandag 7 april 2014

De verschillende leeftijden in één kind

Lara (3,5) heeft een grote ontwikkelingsvoorsprong. Cognitief gezien is ze een kind van 5 of 6. Ze is helemaal gek van het heelal. Ze slurpt alle informatie op die haar ouders haar voorlezen en blijft vragen om méér...
Maar soms... wordt ze bang. Doodsbang dat er kometen op haar huis zullen storten. Of op het konijnenhok. Of dat er buitenaardse wezens komen die haar prinsessenkasteel kapot willen maken.
Op dat moment is ze echt nog een peuter van 3, die alles vanuit haar eigen ik bekijkt.

Bij Lara is er sprake van een a-synchrone ontwikkeling. Haar cognitieve ontwikkeling gaat als een speer. Maar op de andere gebieden is ze nog een echte peuter. Haar fijn-motorische ontwikkeling is leeftijdsadequaat. Dit betekent dat ze zich daarin ontwikkelt op haar kalenderleeftijd. En ook zit ze nog volop in de peuter-ik-fase. Ze kan nog niet echt haar perspectief verplaatsen buiten zichzelf.  Maar omdat deze andere gebieden niet zo snel gaan als op het cognitieve vlak, worden op deze gebieden wel eens een 'achterstand' gezien. Dat is dus onterecht. Die lopen niet achter, maar zijn leeftijdadequaat. En dat is niet altijd passend bij de snelle cognitieve ontwikkeling. Dat geeft soms een vertekend beeld.

Onterecht wordt Lara's sociale ontwikkeling (en emotioneel ook) wel eens aangemerkt als een achterstand. Ze speelt namelijk maar heel weinig met de kinderen uit haar groep. De reden daarvoor is niet dat ze een 'achterstand' heeft. Ze is namelijk ontzettend sociaal, maar kan haar ideeën, gevoelens en snelheid niet kwijt bij de kinderen in haar groep. Ze snappen Lara niet. En Lara de kinderen niet. Daarom zondert ze zich regelmatig af en lijkt het voor de leiding alsof ze sociaal gezien achterblijft. Haar ouders nemen haar wel eens mee naar bijeenkomsten voor hoogbegaafde kinderen. Daar leeft Lara helemaal op en blijkt ze met kinderen van allerlei leeftijden prima te kunnen spelen.

Deze a-synchrone ontwikkeling komt veel voor bij hoogbegaafde kinderen. Hoe hoger het IQ, hoe groter het verschil kan zijn tussen de verschillende ontwikkelingsgebieden. Professionals en ouders zien daardoor meerdere leeftijden in één kind. Dat is verwarrend, voor zowel de omgeving als voor het kind. Een begeleider van Joris (3,5) typeerde het eens: "Joris heeft de cognitieve mogelijkheden van een kind van 6, de fijn-motorische vaardigheden van een kind van 3 en de sociale ontwikkeling van een kind van 5."

Kwetsbaar

Dit maakt Joris, Lara en vergelijkbare kinderen, erg kwetsbaar. Het is verwarrend voor hun zelfbeeld om te zien dat ze zo anders in elkaar steken dan de meeste kinderen uit hun groep. Zelfs peuters met een ontwikkelingsvoorsprong kunnen dit echt al in de gaten hebben! En soms is het ronduit frustererend, want stel je maar eens voor dat je hersens allerlei mooie tekeningen bedenken, maar dat je fysiek (nog) niet in staat bent om deze bijvoorbeeld op papier te krijgen!

Hoogbegaafde peuters kunnen zich dus al bewust zijn van dit a-synchrone. Ze voelen dat er 'iets niet klopt'. Het is daarom belangrijk om zo'n kind uit te leggen hoe dit bij hem/haar werkt, zodat ze hun onbehagen hierover niet aan andere dingen toeschrijven (zoals 'Ik ben niet goed genoeg', 'Andere kinderen vinden mij raar', etc). Hier ligt heel duidelijk een taak voor ouders en begeleiders.

Ook baby's kunnen al gefrustreerd raken door hun a-synchrone ontwikkeling. Joris was het eerste half jaar van zijn leven alleen maar aan het huilen. Zijn hoofd zat onder het eczeem van de stress. Pas toen hij zijn motoriek dusdanig had ontwikkeld en kon kruipen, werd hij wat tevredener. Hij kon tot die tijd niet uitvoeren, wat hij met zijn hersens wél kon bedenken. Hij wilde ergens naar toe, dingen ontdekken, weten hoe iets zit. Maar kon zich nog niet goed genoeg bewegen om dat voor elkaar te krijgen. Probeer je maar eens voor te stellen hoe frustrerend dát moet zijn!

Begrip

Door eenvoudige aanpassingen kan je tegemoet komen aan
de cognitieve behoefte van het kind. Wil het met letters
bezig, maar kan het nog niet schrijven?
Pak stempels, letterbakken, etc. Zo voorkom je veel
frustratie bij het kind.
Ook is er begrip nodig voor de emotionele uitingen van een kind dat zich a-synchroon ontwikkelt. Rik (inmiddels 5) heeft een vrij laag zelfbeeld door alle spanningen die hij ervaart. Hij ervaart vanaf zijn geboorte dagelijks frustraties dat hij dingen wil of begrijpt, maar ze nog niet kan uitvoeren of ze soms nog niet mag omdat hij 'daar te jong voor is'. Daarbij is Rik, net als veel andere hoogbegaafden, een heel gevoelig en intens kind. Daardoor knallen zijn emoties soms bijna letterlijk uit zijn kop. Hij schreeuwt dan of reageert zich op een andere manier af. Andere kinderen internaliseren deze gevoelens van onbehagen en raken depressief of ontwikkelen fysieke klachten als buikijn, hoofdpijn, eczeem, etc.

Aan Riks moeder vertelden de leidsters na zo'n krijsbui dat Rik emotioneel gezien nog wel veel te leren had. Dat hij daar een achterstand had. Maar dat was niet het geval. Met een beetje mee begrip voor de verwarring die Rik elke dag meemaakt, zou hij al enorm geholpen zijn.


Wil je reageren of iets vertellen over a-synchrone ontwikkeling? Ik vind het heel leuk als je hieronder een berichtje achter laat!

Wil je meer weten, of een afspraak maken voor hulp of begeleiding? Klik dan hier.

Deze blog verscheen eerder, in een andere versie, op www.hoogbegaafdheidinjeklas.blogspot.com